PISA 2025: polscy nastolatkowie dobrze radzą sobie w nauce, ale coraz trudniej odłączają się od sieci

Najnowsze wyniki badania PISA 2025 pokazują obraz polskich piętnastolatków, który nie jest jednoznaczny. Z jednej strony uczniowie w Polsce nadal osiągają wyniki wyższe od średniej krajów Unii Europejskiej i OECD. Z drugiej – raport zwraca uwagę na środowisko, w którym młodzież dziś się uczy i funkcjonuje. A jest to środowisko niemal nieustannie połączone z internetem.

W polskiej części PISA 2025 wzięło udział 7103 uczniów z 217 szkół. Łącznie badanie objęło ponad 760 tysięcy piętnastolatków z 91 krajów i regionów świata. Oprócz tradycyjnie badanych umiejętności – matematycznych, rozumienia tekstu i rozumowania w naukach przyrodniczych – Polska uczestniczyła również w części dotyczącej uczenia się w cyfrowym świecie. 

Polscy uczniowie powyżej średniej

W podstawowych dziedzinach PISA polscy piętnastolatkowie nadal wypadają dobrze na tle międzynarodowym. We wszystkich badanych obszarach osiągneli wyniki wyższe od średnich UE i OECD. Jednocześnie nie nastąpiła wyraźna poprawa w stosunku do PISA 2022. Wyniki pozostały na podobnym poziomie i wciąż są niższe niż w 2018 roku. 

Szczególnie interesujący obraz wyłania się jednak z rozdziału 7 raportu – „Cyfrowe środowisko edukacyjne z perspektywy piętnastolatków”.

Smartfon jest stałym elementem życia nastolatka

Rzadkim zjawiskiem  wśród polskich piętnastolatków jest brak telefonu z dostępem do internetu. Smartfon stał się podstawowym urządzeniem cyfrowym, a zdecydowana większość uczniów korzysta z niego codziennie lub kilka razy dziennie.

Poza szkołą młodzież znacznie częściej wykorzystuje urządzenia cyfrowe w celach rozrywki niż do nauki. W weekendy 44% uczniów deklaruje ponad pięć godzin dziennie korzystania z urządzeń w czasie wolnym, w tym 25% – ponad siedem godzin. W dni szkolne intensywność korzystania jest mniejsza, ale nadal znacząca. Co ciekawe, w porównaniu z 2022 rokiem zmniejszył się odsetek uczniów deklarujących najbardziej intensywne, wielogodzinne korzystanie z urządzeń. 

Raport zwraca jednak uwagę na coś bardzo ważnego: sam czas spędzony przed ekranem nie tłumaczy w prosty sposób wyników szkolnych.

Słabsze wyniki osiągają zarówno osoby korzystające z technologii bardzo mało lub wcale, jak i te spędzające przed ekranami bardzo dużo czasu. Najlepsze wyniki częściej pojawiają się przy umiarkowanym korzystaniu z urządzeń. Autorzy raportu przestrzegają więc przed sprowadzaniem problemu wyłącznie do liczenia godzin przed ekranem. Ważne jest również po co, gdzie i w jaki sposób młody człowiek korzysta z technologii. 

Polska szkoła: dużo telefonów, ale mniej technologii wykorzystywanej do nauki

Tu pojawia się jeden z bardziej paradoksalnych wyników PISA 2025.

Polscy uczniowie stosunkowo słabo oceniają dostępność szkolnych zasobów cyfrowych, kompetencje cyfrowe nauczycieli i wsparcie techniczne. Polska znalazła się pod tym względem zdecydowanie poniżej średnich OECD i UE. Aż 23% piętnastolatków deklaruje, że podczas lekcji w ogóle nie korzysta z urządzeń cyfrowych do nauki. 

Jeżeli technologia pojawia się na zajęciach, służy przede wszystkim wyszukiwaniu informacji, pracy z tekstem i tworzeniu prezentacji. Znacznie rzadziej uczniowie programują, wspólnie pracują w chmurze, tworzą strony internetowe, filmy czy muzykę.

Jednocześnie polscy uczniowie bardzo często korzystają z urządzeń cyfrowych w szkole w celach niezwiązanych z nauką. Tylko 16% z nich deklaruje, że w ogóle tego nie robi. Dla porównania średnia w krajach UE i OECD wynosi odpowiednio 34% i 36%.

Najbardziej niepokojące nie są ekrany, lecz potrzeba ciągłego bycia online

Około trzech czwartych polskich uczniów doświadcza rozpraszania przez urządzenia cyfrowe podczas lekcji. Raport pokazuje również, że około 20% nastolatków przez większość czasu lub niemal cały czas odczuwa potrzebę bycia online i odpowiadania na wiadomości albo odczuwa niepokój związany z brakiem telefonu. Aż 28% uczniów deklaruje, że nie wyłącza powiadomień podczas lekcji, i taki sam odsetek nie robi tego przed snem. 

Co szczególnie istotne, właśnie przymus pozostawania online, a nie sama liczba godzin spędzonych przy urządzeniu, wyraźnie wiąże się z wynikami uczniów. Im rzadziej piętnastolatkowie czują podczas lekcji potrzebę sprawdzania wiadomości i pozostawania w sieci, tym wyższe osiągają wyniki we wszystkich badanych obszarach. 

AI już jest częścią codziennej nauki

PISA 2025 pokazuje również, jak szybko sztuczna inteligencja weszła do życia szkolnego. 55% polskich piętnastolatków regularnie korzysta z chatbotów AI jako pomocy w nauce, a tylko 14% deklaruje, że praktycznie w ogóle tego nie robi. Uczniowie używają AI między innymi do poznawania nowych tematów, streszczania tekstów czy przygotowywania pierwszych wersji prac pisemnych.

Polska młodzież korzysta z AI częściej niż przeciętnie uczniowie w UE i OECD. Jednocześnie raport nie wykazał prostego związku między częstotliwością używania sztucznej inteligencji a wynikami PISA. Autorzy podkreślają więc potrzebę tworzenia świadomych zasad wykorzystywania AI w edukacji, zamiast oceniania jej wyłącznie jako technologii dobrej albo złej.

Nie tylko „ile czasu?”, ale przede wszystkim „jak?”

PISA 2025 przynosi ważną zmianę perspektywy. Dane nie pozwalają powiedzieć po prostu: im mniej ekranów, tym lepiej. Zależności są bardziej skomplikowane.

Znacznie bardziej niepokojące wydaje się to, czy młody człowiek potrafi samodzielnie zarządzać swoją uwagą, odłożyć telefon, wyłączyć powiadomienia i przez pewien czas nie odpowiadać na wiadomości. Autorzy raportu wskazują dlatego na higienę cyfrową i świadome zarządzanie uwagą jako jedno z ważniejszych wyzwań współczesnej szkoły.

Internet i technologie cyfrowe są już naturalną częścią świata nastolatków. Pytanie nie brzmi więc, czy młodzież będzie z nich korzystać. Znacznie ważniejsze staje się to, czy nauczy się korzystać z nich w sposób, który nie odbiera możliwości skupienia, uczenia się i decydowania o własnej uwadze.

Źródło

Kaźmierczak, J. (red.). (2026). „Gotowi na przyszłość? Umiejętności piętnastolatków w zmieniającym się świecie. Wyniki badania PISA 2025”, Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy.